غلامحسين افضل الملك
23
سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )
فرسنگ است . ابدا آب و آبادى در بين راه نيست مگر آنكه از آهوان به قدر فرسنگى كه ميروى قهوهخانه ديده مىشود . در كنار اين قهوهخانه دو سه اطاق و يك مزرعهء مختصرى است . آب اين مزرعه و قهوهخانه از قناتى است كه در كنار جاده بيست چاه كندهاند و به قدر يك لوله آفتابهء كوچك آب باريكى بيرون آمده است ، در پاى آن چاه استخرى خاكى ساختهاند كه اين آب باريك در گودال استخر جمع شده آنگاه در مزرعه روان ميسازند ، چاههاى اين قنات بيشتر از دو ذرع يا سه ذرع طناب نمىخورد چند اصله درخت هم در كنار اين قهوهخانه سرسبز است پشت اين قهوهخانه هم در خارج جاده باز كلاتهايست كه سكنهء ندارد . درختهاى آن از دور نمايان مىباشد . ديگر تا قوشه محل آسايش نيست . روز سهشنبهء چهارده در قوشه توقف كرديم ، قوشه خانه و رعيت ندارد . يك كاروانسراى شاه عباسى و چند باب دكان و چند اطاق خرابه بيشتر در آنجا نيست . در اين مكان چشمه و قنات رودخانه هم ديده نمىشود . مستأجرين اين دكاكين ماهى يك بار بقريه « دروار » ( دروار بر وزن دربار است ) كه جزء سمنان و در طرف كوه در چهار فرسنگى است رفته آب از اهالى آنجا خريده بقوشه مىآورند . آبانبارهاى اينجا را پركرده آب براى عابرين سبيل نگاه ميدارند . چون آبشان رو به نقصان گذارد باز ماهى ديگر بدروار رفته آب ميآورند . اين سرزمين متعلق به حضرت مستطاب اشرف والاشاهزاده وجيه اللّه « 1 » ميرزاى سپهسالار اعظم ابن مرحوم سلطان احمد ميرزاى عضد الدوله ابن خاقان مغفور فتحعلى شاه طاب ثراه است ، كه مستأجرين اجارهء ساليانهء
--> ( 1 ) - وجيه اللّه ميرزا پسر سلطان احمد ميرزاى عضد الدوله پسر فتحعلى شاه است . پدرش مؤلف تاريخ عضدى است در جوانى سمت پيشخدمتى مخصوص حاج ميرزا حسين خان مشير الدولهء سپهسالار را داشته است و ترقيات بعدى وى نيز مرهون التفات سپهسالار بوده است و بعدها وزير جنگ شده است و ملقب به سپهسالار اعظم گرديده . براى اطلاعات بيشتر به كتاب شرح حال رجال ايران تأليف دانشمند محترم آقاى بامداد مراجعه شود .